Nếu bạn không ngồi ở bàn tiệc, bạn sẽ có tên trong thực đơn

Trong bài phát biểu tại WEF Davos 2026 ngày 20-1, Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố kỷ nguyên toàn cầu hóa dễ chịu đã kết thúc và việc bám víu vào kỷ nguyên này có nguy cơ đẩy các quốc gia vào tình cảnh dễ bị tổn thương.

“Chúng ta đang đứng giữa những đổ vỡ, thay vì chuyển đổi” – ông Carney nói, cảnh báo hàng thập niên hội nhập kinh tế đã bộc lộ những khuyết điểm sâu sắc hơn là an ninh chung.

Trong 20 năm qua, khủng hoảng tài chính, y tế, năng lượng và địa chính trị đã phơi bày những rủi ro của hội nhập toàn cầu cực đoan. Gần đây hơn, ông Carney cho rằng các cường quốc đã bắt đầu lợi dụng hội nhập thành vũ khí.

“Thuế quan như đòn bẩy. Cơ sở hạ tầng tài chính như sự cưỡng chế. Chuỗi cung ứng thành điểm yếu bị khai thác” – vị thủ tướng so sánh. 

Ông Carney cho rằng hệ thống quốc tế không còn hoạt động như mong đợi, khi các thể chế làm nền tảng giải quyết vấn đề tập thể như Tổ chức Thương mại Thế giới, Liên hợp quốc và các khuôn khổ về khí hậu đã “suy giảm đáng kể”.

Trong nhiều thập kỷ, Canada và các cường quốc tầm trung khác đã phát triển thịnh vượng dưới cái ông Carney gọi là “viễn cảnh ảo dụng” – một trật tự dựa trên luật lệ mang lại tính dễ đoán, ngay cả khi việc thực thi còn lỏng lẻo và các cường quốc tự cho mình đặc quyền ngoại lệ.

Thay vào đó, theo ông, thế giới bước vào giai đoạn “kỷ nguyên của sự cạnh tranh quyền lực gay gắt giữa các nước lớn”, nơi “kẻ mạnh làm những gì có thể, còn kẻ yếu phải cam chịu”. Đối mặt với thực tế này, nhiều quốc gia có xu hướng quay vào bên trong.

Ông Carney thừa nhận sự thôi thúc đó dễ hiểu: “Một quốc gia không thể tự cung tự cấp lương thực, năng lượng hay tự bảo vệ chính mình có rất ít lựa chọn. Khi các luật lệ không còn bảo vệ bạn nữa, bạn buộc phải tự bảo vệ lấy mình”.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo về hệ lụy của lối tư duy đó, khi “thế giới của những ‘pháo đài’ sẽ nghèo nàn hơn, mong manh hơn và kém bền vững hơn”. Sự cô lập và chia cắt cuối cùng sẽ làm suy yếu tất cả, kể cả những quốc gia hùng mạnh nhất.

Trong bối cảnh này, ông Carney cho biết Canada đang điều chỉnh chiến lược đối ngoại và kinh tế “có nguyên tắc và thực dụng”. Trên phạm vi quốc tế, Canada đa dạng hóa mối quan hệ đối tác như với EU, Trung Quốc. Qatar, Ấn Độ, ASEAN và Mỹ Latin. Về an ninh, Canada tái khẳng định cam kết với NATO. 

Ông nhấn mạnh các cường quốc tầm trung phải hoạt động thông qua các liên minh linh hoạt, được xây dựng từng vấn đề dựa trên lợi ích chung. 

“Nếu bạn không ngồi ở bàn tiệc, bạn sẽ có tên trong thực đơn” – ông Carney ví von. Ông lập luận các cường quốc tầm trung đang đứng giữa ngã rẽ: Hoặc cạnh tranh lẫn nhau để tranh giành sự ưu ái của kẻ mạnh, hoặc đoàn kết tạo ra con đường có tầm ảnh hưởng thực sự.

“Hãy thôi viện dẫn cụm từ ‘trật tự quốc tế dựa trên luật lệ’ như thể nó vẫn vận hành đúng như những tuyên bố” – ông khẳng định, cần hành động nhất quán, áp dụng cùng một tiêu chuẩn cho cả đồng minh lẫn đối thủ, và xây dựng sức mạnh kinh tế để duy trì các lập trường nguyên tắc.

“Trật tự cũ sẽ không bao giờ quay trở lại. Chúng ta không nên than khóc. Hoài niệm không phải là chiến lược” – ông Carney kết luận.