Sinh ra trên vựa dầu nhưng đang tìm cách đa dạng nền kinh tế, “Thụy Sĩ của Trung Đông” còn có gì mà đến tên lửa của Iran cũng phải tránh?

Vì sao lại là Thuỵ Sĩ của Trung Đông

Đầu tháng này, cuộc xung đột toàn diện giữa Iran và các nước Ả Rập đã làm thế giới chấn động. Sau khi Tel Aviv tấn công Iran, Tehran đáp trả bằng các cuộc không kích trải rộng khắp Trung Đông. Giữa lúc còi báo động vang lên từ Dubai đến Doha, thì một quốc gia vùng Vịnh dường như lại bình an vô sự trước tên bay đạn lạc.

Đó là Oman, quốc gia thường được mệnh danh là “Thụy Sĩ của Trung Đông”.

Theo Harvard International Review (HIR), Oman theo đuổi chính sách trung lập, không tham gia vào bất kỳ cuộc xung đột nào đang diễn ra ở Trung Đông, và thường đóng vai trò trung gian hòa giải giữa các bên đối địch. Riêng với Iran, Oman luôn sẵn sàng đối thoại và từ chối áp lực từ Ả Rập Xê Út để tham gia khối chống Iran.

Lợi ích của chính sách trung lập đối với Oman rất rõ ràng: vì không là kẻ thù với quốc gia nào, nước này tránh được cả đối đầu quân sự trực tiếp lẫn gián tiếp. Hơn nữa, Oman không có lý do gì để dính líu vào các xung đột giáo phái, vì đất nước này không theo Hồi giáo Sunni lẫn Shia.

Việc theo đuổi sự trung lập đã giúp nền kinh tế nước này phát triển trong yên bình và gần đây chỉ có một lần bị chững lại do đại dịch COVID-19.

Những quan điểm ngoại giao của Oman có nhiều phần tương đồng với Thụy Sĩ – quốc gia không trải qua chiến tranh kể từ trước khi máy bay được phát minh; liên tục trung lập từ năm 1648 và chọn đứng ngoài Thế chiến I, Thế chiến II lẫn Chiến tranh Lạnh.

Nước này cũng tuyên bố quan điểm của mình trước các quốc gia khác. Hồi tháng 11/2002, tại Kỳ họp thường niên Hội đồng Oman, cố Quốc vương Qaboos bin Said từng nói: “Chính sách đối ngoại của chúng ta đều được mọi người biết; chúng ta luôn đứng về phía lẽ phải, công lý, tình hữu nghị và hòa bình, và kêu gọi sự chung sống hòa bình giữa các quốc gia.”

Đối với Iran, Oman có ý nghĩa quan trọng theo những cách mà nhiều quốc gia Vùng Vịnh khác không có.

Oman đã nhiều lần đóng vai trò trung gian thầm lặng giữa Iran và các đối thủ của nước này. Cụ thể, nước này từng tổ chức các cuộc đàm phán hậu trường với Mỹ, góp phần mở đường cho thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015. Oman tiếp tục là cầu nối ngoại giao giữa Iran và Mỹ, hỗ trợ đối thoại ngay cả trong những giai đoạn xung đột nghiêm trọng, bao gồm cả tình hình hiện tại.

Về kinh tế, đây là mối quan hệ đôi bên cùng có lợi. Một số kế hoạch giữa hai quốc gia đã được đề xuất song phương – như chương trình đường ống dẫn khí Iran-Oman – nhằm biến Oman thành trung tâm xuất khẩu khí đốt của Iran.

Điều này mang lại cho Iran một lối ra quan trọng đến thị trường toàn cầu giữa lúc bị cấm vận và mang lại cho Oman những khoản lợi nhuận không nhỏ. Ngoài ra, các ngành du lịch, thương mại và các kết nối vận tải biển cũng không nằm ngoài quan hệ hợp tác.

Nền kinh tế dầu mỏ

Nền kinh tế Oman ổn định một phần nhờ nguồn tài nguyên dầu mỏ khổng lồ. Xuất khẩu dầu và khí đốt mang về 68% đến 85% doanh thu cho chính phủ, giúp Oman trợ cấp chi phí sinh hoạt cho khoảng một phần ba dân số.

Trong một thời gian dài, chính phủ Oman có thể cung cấp hàng loạt chương trình xã hội, bao gồm chăm sóc y tế miễn phí, cho người dân.

Tuy nhiên, để giảm thiểu rủi ro từ nền kinh tế phụ thuộc một sản phẩm duy nhất, Quốc vương Oman đã khởi xướng chính sách đa dạng hóa kinh tế mang tên Vision 2040.

Dự án quốc gia này nhằm giảm sự phụ thuộc vào dầu khí thông qua nhiều sáng kiến, như hiện đại hóa nông nghiệp, xây dựng hệ sinh thái công nghệ và khởi nghiệp, thúc đẩy du lịch, cũng như thiết lập các khu công nghiệp tự do gần các cảng Salalah và Duqm.

Tuy nhiên, khác với hình ảnh xa hoa, bùng nổ bất động sản và siêu dự án của Dubai thuộc UAE, Oman chọn mô hình phát triển kín đáo và ổn định hơn. Nước này hạn chế các dự án phô trương, chú trọng cân đối tài chính và giữ vai trò trung lập trong quan hệ đối ngoại, điều giúp duy trì môi trường chính trị – kinh tế tương đối ổn định.

Do phụ thuộc vào dầu mỏ, Oman có thời điểm phải áp dụng các biện pháp thắt lưng buộc bụng trước tình trạng trữ lượng dầu khí suy giảm, điều dễ làm mất lòng người dân; vì vậy, chính sách đa dạng hóa kinh tế là nỗ lực để duy trì nguồn tài trợ cho các chương trình xã hội tại quốc gia này.

Theo IMF, chương trình cải cách của Oman đang cho thấy tín hiệu khả quan, tăng cường sức chống chịu và hỗ trợ triển vọng kinh tế thuận lợi.

Theo HIR, NDTV, IMF