Tiếng súng tạm dừng, ‘sóng ngầm’ nổi lên: Kịch bản nào cho xung đột Mỹ

Dù thực địa đã hạ nhiệt nhưng trên các mặt trận đàm phán và khu vực eo biển Hormuz vẫn nóng lên từng ngày và thậm chí là từng giờ. Ông Trump từng nhiều lần hoãn chiến dịch tấn công Iran trở lại với mong muốn tìm kiếm hoà bình trên bàn đàm phán, nhưng những gì đang diễn ra khiến nhiều người lo ngại chiến sự có thể tái bùng phát bất cứ lúc nào.

Xung đột sắp bước sang tháng thứ 3

Sáng 28/2, Mỹ và Israel bắt đầu tiến hành các cuộc tấn công phối hợp vào Iran với gần 900 cuộc tấn công chỉ trong 12 giờ đầu tiên. Các cuộc tấn công nhắm vào tên lửa và hệ thống phòng không của Iran cùng loạt cơ sở hạ tầng quân sự khác và giới lãnh đạo Iran.

Cựu Lãnh đạo Tối cao Iran Ali Khamenei thiệt mạng trong đợt tấn công đầu tiên cùng hàng chục quan chức cấp cao khác. Chính phủ Iran ngay lập tức ngăn chặn khoảng trống lãnh đạo và đưa Mojtaba Khamenei – con trai của ông Ali Khamenei lên nắm quyền.

Trong khi đó, các cuộc tấn công trả đũa bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran làm leo thang căng thẳng trong khu vực. Theo học giả an ninh quốc tế Robert A. Pape, các cuộc tấn công này tuân theo mô hình leo thang theo chiều ngang quen thuộc.

Có nghĩa chiến lược xung đột của Iran mở rộng phạm vi, đưa quy mô cuộc chiến vượt ra ngoài sức mạnh quân sự đơn thuần và đi sâu vào lĩnh vực chính trị – kinh tế với mục đích chống chọi lại các cuộc oanh tạc cho đến khi cuộc xung đột trở nên quá tốn kém đối với Mỹ và Israel.

Loạt cuộc tấn công của Iran nhắm vào nhiều đại sứ quán và cơ sở quân sự của Mỹ tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Ả Rập Xê-út, Qatar, Kuwait, Bahrain, Iraq, Oman và Jordan. Lực lượng NATO cũng bắn hạ máy bay không người lái và tên lửa của Iran gần căn cứ không quân Incirlik ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Các cuộc tấn công của Iran còn nhắm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ trong khu vực, bao gồm tàu chở dầu. Eo biển Hormuz – nơi vận chuyển 20% lượng dầu mỏ của thế giới cùng nhiều trung tâm thương mại ở các nước láng giềng hỗ trợ quân đội Mỹ cũng được đưa vào làm đòn bẫy để hạ gục Mỹ.

Mỹ – Israel tấn công, Iran đáp trả khiến Trung Đông rực lửa.

Đến đầu tháng 4, Tổng thống Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng ông đồng ý với thỏa thuận ngừng bắn hai tuần do Pakistan làm trung gian. Ngay sau đó, các quan chức Iran xác nhận Lãnh tụ Tối cao nước này cũng chấp thuận thỏa thuận ngừng bắn sau sự thúc đẩy vào phút chót từ Trung Quốc.

Tuy nhiên, khi thời hạn ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ và Iran sắp hết hạn, nhiều bên lo ngại sẽ tiếp tục nổ ra bom đạn trên chiến trường. Nhưng ông Trump bất ngờ tuyên bố Mỹ sẽ tiếp tục gia hạn lệnh ngừng bắn cho đến khi phái đoàn Iran có thể trình bày với phái đoàn Mỹ đề xuất chấm dứt xung đột được chính phủ Iran ủng hộ.

Những lần lùi hạn tấn công Iran của ông Trump

Tính đến thời điểm hiện tại, lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đã bước sang tháng thứ hai. Dù xảy ra một số vụ đụng độ nhỏ lẻ, nhưng thời gian đình chiến vẫn gần như tương đương với giai đoạn giao tranh trước đó. Hiện có rất ít dấu hiệu cho thấy Washington hay Tehran sẵn sàng nhượng bộ, song cả hai bên đều không muốn nối lại chiến sự.

Trong tuyên bố mới nhất, Tổng thống Trump cho biết ông quyết định tạm hoãn cuộc tấn công quân sự mới nhằm vào Iran để mở đường cơ hội cho đàm phán.

“Chúng tôi đang chuẩn bị thực hiện cuộc tấn công rất lớn vào ngày mai. Tuy nhiên, tôi quyết định hoãn lại một thời gian, hy vọng là mãi mãi, nhưng cũng có thể là một thời gian ngắn, vì chúng tôi đã có những cuộc thảo luận rất quan trọng với Iran”, ông Trump tuyên bố hôm 19/5.

Trên mạng xã hội Truth Social vào một ngày trước đó, ông Trump cũng cho biết lãnh đạo Qatar, Ả Rập Xê Út và Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) đã đề nghị Mỹ kiềm chế trong lúc các cuộc thương lượng đang diễn ra.

Ông Trump còn nhấn mạnh quân đội Mỹ được đặt trong tình trạng sẵn sàng “tiến hành một cuộc tấn công toàn diện quy mô lớn”, nếu hai bên không đạt được một thỏa thuận phù hợp với yêu cầu của Washington.

Tuy nhiên, đây không phải lần đầu ông Trump doạ mở lại cuộc tấn công nhắm thẳng vào Iran . Hôm 3/5, khi được hỏi về khả năng tái khởi động cuộc không kích, ông Trump nhấn mạnh đây vẫn là một lựa chọn nếu Iran “có hành động sai trái”.

Đến ngày 11/5, Tổng thống Trump tiếp tục tuyên bố chỉ cần 2 tuần là Mỹ có thể tấn công “mọi mục tiêu” ở Iran và nhấn mạnh Tehran đã “bị đánh bại về mặt quân sự”.

Ông Trump cũng đề xuất quân đội Mỹ có thể “tiếp tục hoạt động thêm hai tuần nữa và hoàn thành mọi mục tiêu”. “Chúng ta có một số mục tiêu nhất định mà chúng ta muốn nhắm tới và chúng ta đã hoàn thành khoảng 70% trong số đó, nhưng chúng ta vẫn còn những mục tiêu khác mà chúng ta hoàn toàn có thể tấn công được”, Tổng thống Mỹ cho hay.

Kịch bản sau lệnh ngừng bắn?

Cuối tuần qua, các quan chức Mỹ đề cập ngày càng nhiều đến khả năng Mỹ nối lại hoạt động quân sự với Iran, vốn ngừng lại sau khi hai nước đạt thỏa thuận ngừng bắn hôm 8/4. Hai bên đã tiến hành một vòng đàm phán trực tiếp tại Pakistan hôm 11/4 nhưng chưa đạt bước đột phá nào, khi bất đồng về chương trình hạt nhân của Iran và eo biển Hormuz vẫn quá lớn.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth thông tin thêm Lầu Năm Góc “có kế hoạch leo thang nếu cần thiết”. Hai quan chức Trung Đông nói Mỹ cùng Israel đang có những hoạt động chuẩn bị quân sự lớn nhất kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực và có thể hành động sớm nhất trong tuần này.

Theo các quan chức Mỹ, nếu Tổng thống Trump quyết định nối lại không kích, những lựa chọn được cân nhắc gồm mở rộng oanh tạc nhằm vào mục tiêu quân sự và cơ sở hạ tầng của Iran. Một phương án khác là triển khai lực lượng đặc nhiệm đổ bộ vào Iran để thu hồi lượng uranium đã làm giàu đang bị chôn vùi dưới lòng đất.

Khi lệnh ngừng bắn lần thứ nhất sắp hết hạn, quân đội Mỹ cũng vạch ra những kế hoạch tấn công mới, tập trung trực tiếp vào eo biển Hormuz trong trường hợp lệnh ngừng bắn với Iran thất bại.

Về cơ bản, kế hoạch này của Lầu Năm Góc sẽ xoay quanh khái niệm “tấn công linh hoạt”, cho phép quân đội Mỹ lựa chọn mục tiêu theo thời gian thực. Những mục tiêu ưu tiên bao gồm xuồng cao tốc, tàu rải thủy lôi và các phương tiện tác chiến bất đối xứng, những công cụ đã giúp Tehran kiểm soát và làm gián đoạn hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz.

Một kịch bản tấn công khác cũng đang được Washington xem xét là mở rộng mục tiêu sang cơ sở hạ tầng “lưỡng dụng”, bao gồm năng lượng và kinh tế. Đây là phương án mang tính răn đe cao, nhằm buộc Iran quay lại bàn đàm phán nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ leo thang lớn, bởi nó nhắm trực tiếp vào nền tảng kinh tế của quốc gia này.

Trong khi đó, chuyên gia về các vấn đề an ninh Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc tế Đức Hamidreza Azizi cho rằng Iran dự đoán nếu xung đột bùng phát trở lại, giao tranh sẽ diễn ra “ngắn nhưng với cường độ cao”, bao gồm các cuộc không kích hạng nặng có phối hợp nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran.

“Trong mọi đợt chiến sự mới, Iran có thể bắn hàng chục hoặc hàng trăm tên lửa mỗi ngày để đối phó hiệu quả với kẻ thù và cũng để thay đổi tính toán của phía bên kia”, ông Azizi cho hay.

Trong đó, tấn công các mỏ dầu, nhà máy lọc dầu và cảng biển vùng Vịnh là một trong những cách hiệu quả nhất để Iran gây tổn thương cho nền kinh tế toàn cầu và gây áp lực lên chính quyền Tổng thống Trump. Nếu thiệt hại đủ lớn, nó có thể cuốn các quốc gia như Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE), Kuwait và Ả rập Xê-út lún sâu hơn nữa vào một cuộc chiến mà nhiều nhà lãnh đạo Vùng Vịnh đã tìm cách né tránh.

Người phát ngôn quân đội Iran Mohammad Akraminia cũng tuyên bố Tehran đã chuẩn bị những phương thức và năng lực mới để đáp trả nếu Mỹ tiếp tục hành động quân sự .

“Nếu kẻ thù một lần nữa rơi vào cái bẫy của Israel và tiến hành hành động gây hấn mới nhằm vào Iran, chúng tôi sẽ mở ra các mặt trận mới với trang thiết bị và phương thức mới”, ông Akraminia nhấn mạnh.