Bước chuyển mạnh mẽ cho khoa học, công nghệ

Chuyên gia, doanh nghiệp, nhà khoa học công nghệ được ưu đãi thuế

Những doanh nghiệp (DN) công nghệ cao, DN khởi nghiệp sáng tạo sẽ được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) trong thời hạn 2 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo; đồng thời miễn thuế thu nhập cá nhân (TNCN), thuế TNDN đối với khoản thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp, quyền góp vốn, quyền mua cổ phần, quyền mua phần vốn góp vào DN khởi nghiệp sáng tạo. Các chuyên gia, nhà khoa học có thu nhập từ tiền lương, tiền công từ DN khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm nghiên cứu phát triển, trung tâm đổi mới sáng tạo, tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cũng được miễn thuế TNCN trong năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo.

Theo TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị Khu vực II, từ những năm 70 – 80 của thế kỷ trước, thế giới đã đánh giá rất cao các cuộc cách mạng khoa học, công nghệ (KH-CN). Tại VN, từ sau năm 1995, Đảng và Nhà nước đã dành rất nhiều sự quan tâm cho KH-CN, xem giáo dục và KH-CN là quốc sách hàng đầu. Tuy nhiên, giai đoạn đó do còn nhiều lúng túng, chưa biết bắt đầu từ đâu nên nhìn chung các chính sách còn chậm, lạc hậu. Sau đó, dù đã hình thành nên thị trường và luật KH-CN nhưng các bất cập cũng chưa giải quyết được. Nhà nước triển khai chính sách đưa vốn mồi bằng 2% GDP cho phát triển đổi mới sáng tạo, KH-CN nhưng cũng chưa triển khai thấu đáo và đi vào thực tế. Chỉ đến khi Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị ra đời với chính sách nâng tỷ lệ vốn mồi nhà nước lên tối thiểu 3% GDP, yêu cầu các cơ quan, tổ chức, DN nhà nước trích lập quỹ phát triển KH-CN từ 3% trở lên, đây mới thật sự là cú hích để tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế của ngành này. Trên tinh thần thay đổi từ tư duy như vậy, TS Nguyễn Văn Điển đánh giá rất cao Nghị định 20 mới được ban hành. Ông cho rằng đây tiếp tục là cú hích lịch sử nhằm triển khai chủ trương của Nghị quyết 57, bổ sung hoàn thiện luật KH-CN và đổi mới sáng tạo.

Đồng quan điểm, TS Huỳnh Thanh Điền, Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, cho rằng việc ưu đãi về thuế luôn được các DN quan tâm bởi đây là chính sách thiết thực và thực hiện khả thi. Khi được miễn thuế, các DN sẽ mạnh dạn đầu tư cho hoạt động KH-CN, đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, chính sách miễn thuế, giảm thuế TNCN cho các chuyên gia, nhà khoa học sẽ tạo cơ hội để các DN thu hút được lực lượng chuyên gia KH-CN trong và ngoài nước. Các chuyên gia, nhà khoa học cũng có thêm động lực để thực hiện các dự án nghiên cứu, các chương trình hỗ trợ đồng hành cho nhiều DN. 

TS Điền chia sẻ: “Trước đây tôi biết có nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước lúc đầu khá hồ hởi khi không quản công sức, thời gian để thực hiện nhiều dự án nghiên cứu KH-CN. Thông thường các dự án này khi nghiệm thu xong thì DN, cơ quan sẽ chi trả tiền lương, tiền công một lần và những cá nhân này sẽ bị thu thuế TNCN lên đến mức 35% nên tâm lý là không vui; lâu dần họ không còn động lực để mở rộng dự án nghiên cứu. Vì vậy chính sách miễn thuế TNCN cho các nhà khoa học cần được xem xét kéo dài thêm thời gian hơn, từ đó sẽ thúc đẩy nguồn nhân lực cho các ngành KH-CN, đổi mới sáng tạo của VN trong giai đoạn tiến vào kỷ nguyên mới”.

Đột phá ươm mầm đổi mới sáng tạo

Ngoài các chính sách ưu đãi về thuế, các DN cũng được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế TNDN để lập quỹ phát triển KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc trích lập quỹ được thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế TNDN. Các DN cũng được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN đối với khoản chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển được thực hiện theo quy định của luật KH-CN và đổi mới sáng tạo, các văn bản hướng dẫn đối với hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, được tính bằng 200% chi phí thực tế của hoạt động này tại DN.

TS Nguyễn Văn Điển nhấn mạnh: Đây là chính sách rất quan trọng. Trước đây quỹ nghiên cứu phát triển (R&D) chủ yếu chỉ dựa vào vốn mồi của nhà nước nhưng thực tế DN phải là chủ đạo. Ở các nước, tỷ lệ trích lập quỹ để tính thuế là 14 – 15%, chính sách mới của chúng ta cho phép tỷ lệ 20% sẽ tạo cơ hội để các DN luôn thúc đẩy phát triển R&D, đổi mới sáng tạo, tạo ra doanh thu và lợi nhuận lớn hơn. Bên cạnh đó, các DN cũng được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN đối với khoản chi cho hoạt động R&D, bằng 200% chi phí thực tế. Nghĩa là DN chi 1 đồng cho nghiên cứu đổi mới sáng tạo, phát triển KH-CN sẽ được trừ 2 đồng vào doanh thu chịu thuế. Đây là chính sách ưu đãi rất lớn để các DN tăng cường đầu tư cho đổi mới công nghệ, đầu tư cho tương lai. Song song, chính sách miễn thuế TNDN trong 3 năm đầu cho DN nhỏ và vừa sẽ tạo đột phá ươm mầm những DN mới, DN kinh tế số, kỹ thuật số. Giai đoạn đầu khởi nghiệp luôn có rất nhiều rủi ro và nhiều thách thức. Nếu không có chính sách miễn, giảm thuế thì không ai dám đầu tư, các nhà đầu tư mạo hiểm cũng e ngại.

“Nhìn chung, các chính sách ưu đãi theo Nghị định 20 sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong ngành KH-CN của VN, cả về thị trường và nguồn lao động. Các chính sách sẽ tạo đà hình thành nên những trung tâm nghiên cứu đổi mới sáng tạo ở các DN, mở đường tạo ra các trung tâm KH-CN, hình thành hệ sinh thái kinh tế số. Bên cạnh đó, thông qua ưu đãi thuế TNCN mang tính đột phá, VN sẽ trở thành cục nam châm thu hút các nhà khoa học, Việt kiều, công dân VN có trình độ toàn cầu về nước đóng góp. Khi cả xã hội, toàn hệ thống cùng quan tâm phát triển KH-CN như vậy, chúng ta sẽ hình thành những tập đoàn “sếu đầu đàn” về công nghệ, dẫn dắt hệ sinh thái tiến tới kinh tế số, xã hội số và công dân số”, TS Nguyễn Văn Điển nhấn mạnh.

Để những chính sách ưu đãi phát huy “100% công lực”, TS Nguyễn Văn Điển lưu ý quá trình thực thi cần quán triệt tư tưởng: Từ T.Ư tới địa phương cần hỗ trợ tuyệt đối các thủ tục hành chính cho DN; chuyển đổi từ tư duy quản lý nhà nước sang tư duy quản trị quốc gia; chính quyền trở thành người cung cấp dịch vụ phục vụ DN và người dân. Ông đề xuất VN xây dựng những “thung lũng AI (trí tuệ nhân tạo)”, trung tâm AI do nhà nước quy hoạch từ những vùng đất sạch. Những “thung lũng AI” này có thể được hình thành tại 3 cực phát triển: miền Bắc có khu vực Láng – Hòa Lạc ở Hà Nội; miền Trung có Quy Nhơn, Đà Nẵng; và miền Nam có TP.HCM. Khi DN tới đó khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo sẽ được ưu đãi toàn diện từ thủ tục thuê đất tới các thủ tục hành chính khác. Nếu những chính sách ưu đãi chỉ nói chung chung, thủ tục vẫn rườm rà thì vẫn sẽ rất khó đột phá như mong đợi.