Đã có khoảng 150.000 cổng sạc trên toàn quốc
Theo Bộ Công thương, những năm gần đây, thị trường xe điện tại Việt Nam phát triển nhanh, với sự tham gia ngày càng nhiều của các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp trong nước và doanh nghiệp nhập khẩu.
Số liệu tổng hợp trong quá trình xây dựng hồ sơ cho thấy, năm 2023, cả nước tiêu thụ 15.676 ô tô điện thuần, trong đó 15.486 xe được sản xuất, lắp ráp trong nước và 190 xe nhập khẩu. Chỉ trong 6 tháng đầu năm nay, lượng ô tô điện thuần tiêu thụ đạt 17.536 xe, trong đó xe sản xuất, lắp ráp trong nước chiếm 17.482 xe, còn xe nhập khẩu là 54 xe.
Bộ Công thương cho rằng, chính sự phát triển nhanh phương tiện xe điện kéo theo nhu cầu lớn về hạ tầng sạc và các dịch vụ liên quan. Hoạt động đầu tư, sản xuất, nhập khẩu, cung cấp thiết bị và dịch vụ sạc cũng ngày càng đa dạng. Hệ thống sạc điện được phát triển theo nhiều mô hình, từ mạng lưới do nhà sản xuất ô tô đầu tư, trụ sạc tại đại lý, thiết bị bán hoặc lắp đặt cho khách hàng đến các mạng sạc công cộng do doanh nghiệp độc lập vận hành. Ngoài ra còn có các giải pháp sạc tại nơi làm việc, khu vực trông giữ xe và các điểm dịch vụ.
Theo số liệu được tổng hợp trong hồ sơ xây dựng quy chuẩn, một mạng lưới sạc lớn đã phát triển khoảng 150.000 cổng sạc trên toàn quốc, với công suất có thể lên tới 360 kW, thu hút nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước tham gia cung cấp thiết bị, phần mềm, giải pháp thanh toán, vận hành và bảo trì.
VinFast đầu tư đi đầu trong phát triển trạm sạc phục vụ chuyển đổi xanh mạnh mẽ tại Việt Nam trong thời gian qua
Từ thực tế trên, đặt ra yêu cầu ngày càng cao về an toàn, chất lượng và quản lý thống nhất. Bộ Công thương thông tin, hiện các trụ sạc được sản xuất, nhập khẩu và lưu thông trên thị trường theo nhiều hệ tiêu chuẩn khác nhau, chuẩn quốc tế, chuẩn quốc gia và cả tiêu chuẩn do doanh nghiệp công bố. Trong khi đó, yêu cầu đối với toàn bộ trạm sạc sau khi lắp đặt đang được quy định ở nhiều lĩnh vực khác nhau như điện lực, an toàn điện, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, đo lường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, giao thông và môi trường.
Thực tế dẫn đến khó khăn trong quản lý và đầu tư trong khi hiện chưa có một văn bản kỹ thuật thống nhất phân định đầy đủ giữa yêu cầu đối với sản phẩm trụ sạc và yêu cầu đối với hệ thống trạm sạc sau lắp đặt. Điều này khiến chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, lắp đặt và cơ quan quản lý địa phương cũng gặp khó khăn khi xác định các yêu cầu về mặt bằng, vị trí ô sạc, tổ chức giao thông, nền móng, thoát nước, khoảng cách thao tác và giải pháp bảo vệ trụ sạc khỏi va chạm.
Cần quy chuẩn quản lý để tránh rủi ro về an toàn điện
Đặc biệt, về cung cấp điện, việc lựa chọn cấp điện áp, tính toán công suất, hệ số đồng thời, đấu nối, đo đếm, chất lượng điện năng và quản lý phụ tải chưa có hướng dẫn tích hợp riêng cho trạm sạc. Các yêu cầu về thiết bị bảo vệ như RCD, phát hiện dòng dư một chiều, bảo vệ quá dòng, ngắt mạch, chống xung sét, nối đất và ngắt điện khẩn cấp cũng cần được áp dụng thống nhất giữa trụ sạc và hệ thống phân phối điện nội bộ.
Riêng lĩnh vực điện, các rủi ro về quản lý điện rất lớn. Việc thiết kế, lắp đặt và vận hành trụ sạc, trạm sạc xe điện tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn điện, quá tải và ảnh hưởng lưới điện, phòng cháy chữa cháy, va chạm và giao thông, môi trường, đo lường – giao dịch, dữ liệu – an toàn thông tin và vận hành.
Bên cạnh đó, việc bố trí phương tiện phòng cháy, chữa cháy, biển cảnh báo, nội quy, tiêu lệnh, điều kiện ngừng khai thác và phương án phối hợp xử lý sự cố cũng cần được xác định rõ hơn trong mối quan hệ với các quy định chuyên ngành.
Một vấn đề khác được đặt ra là quản lý đo lường hiện đã được Bộ Khoa học và Công nghệ quy định tại Thông tư 03/2024, trong đó bổ sung thiết bị đo điện năng sạc pin xe điện vào diện quản lý. Tuy nhiên, quản lý đo lường mới chỉ giải quyết một cấu phần của hệ thống. Đối với các trạm sạc công cộng, hoạt động vận hành ngày càng phụ thuộc vào phần mềm, hệ thống truyền thông và nền tảng thanh toán. Vì vậy, cần có các yêu cầu tối thiểu về đồng bộ thời gian, phân quyền, nhật ký vận hành, lưu trữ, sao lưu và bảo vệ dữ liệu.
Đáng lưu ý, hệ thống trạm sạc hiện hữu được hình thành qua nhiều giai đoạn, với chất lượng thiết bị và hồ sơ kỹ thuật không đồng nhất. Do đó, bên cạnh việc áp dụng các yêu cầu mới đối với trạm sạc xây dựng trong tương lai, cần có lộ trình rà soát, khắc phục phù hợp đối với các trạm đang hoạt động, đồng thời xử lý ngay những nguy cơ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn.
Từ thực tiễn trên, Bộ Công thương đánh giá việc xây dựng QCVN về trụ sạc và trạm sạc xe điện là cần thiết, cấp bách, phù hợp với tốc độ phát triển của thị trường và yêu cầu quản lý nhà nước.
Các ý kiến đóng góp được yêu cầu gửi về Cục Công nghiệp – Bộ Công thương trước ngày 20.8 năm nay.