Ngày 22.3, Báo Tiền Phong phối hợp UBND thành phố Cần Thơ và Tập đoàn Keppel tổ chức hội thảo “An ninh nguồn nước ĐBSCL trước thách thức biến đổi khí hậu”.
Chia sẻ tại hội thảo, PGS-TS Lê Anh Tuấn, giảng viên cao cấp Khoa Môi trường ĐH Cần Thơ, cố vấn khoa học Viện MeKong, cho biết ĐBSCL đang đối mặt ít nhất với 7 thách thức đe dọa đến an ninh nguồn nước trong tương lai.
Trong đó, có 3 sự tác động đến từ bên ngoài là biến đổi khí hậu, những đập thủy điện ở thượng nguồn làm thay đổi đặc điểm thủy văn. Và nếu tới đây, kênh đào Phù Nam – Techo (Campuchia) đưa vào sử dụng, người dân lấy nước trong mùa khô thì hạn mặn ở ĐBSCL còn khốc liệt hơn nữa.
PGS-TS Lê Anh Tuấn, giảng viên cao cấp Khoa Môi trường ĐH Cần Thơ, cố vấn khoa học Viện MeKong, chia sẻ về thực trạng an ninh nguồn nước tại ĐBSCL
Bên cạnh đó, những thách thức bên trong rất đáng quan ngại. Chúng ta đang đánh đổi nguồn nước quá nhiều để sản xuất lương thực, thực phẩm. Càng nghiêm trọng hơn khi việc sử dụng phân bón, thuốc trừ sâu quá nhiều cũng đang làm suy giảm chất lượng nước.
Đáng chú ý, việc sử dụng nước ở nước ta chưa hiệu quả. “Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, 1m3 nước ở Việt Nam chỉ tạo ra giá trị khoảng 2,37 USD, trong khi toàn thế giới là 19,42 USD. Có nghĩa là chúng ta sử dụng nước quá nhiều mà hiệu quả quá thấp”, PGS-TS Lê Anh Tuấn nói.
Cụ thể, nước ta đang sử dụng nước quá nhiều cho việc sản xuất lúa gạo. Để có được 1 tấn lúa, nông dân phải xài hết 4.000 – 5.000m3 nước. Khi xuất khẩu lúa gạo ra nước ngoài, nghĩa là bán tài nguyên nước ra nước ngoài. Nhưng giá trị về lúa gạo quá thấp, đồng nghĩa với việc chúng ta đang bán rẻ giá trị của nước. Với giá lúa trung bình 5.000 đồng/kg thì nông dân vẫn tiếp tục khó nghèo nhưng nguồn nước thì dần ít đi.
Để có được 1 tấn lúa, nông dân phải cần 4.000 – 5.000m3 nước
Trước thực trạng này, PGS-TS Lê Anh Tuấn cho biết, cần điều chỉnh lại chiến lược sử dụng nước ở ĐBSCL. Cần cân nhắc kỹ lưỡng có nên tiếp tục làm lúa 3 vụ hay không, có nên làm đê bao chặn nước không. Đặc biệt, nông dân cần thay đổi tư duy đào ao trữ nước để tránh sai lầm.
“Chúng ta không nên đào ao quá lớn để trữ nước ở vùng ĐBSCL. Bởi vì ao đào sâu quá 3 mét thì phèn xì ra. Chúng tôi đã cho sinh viên đi quan sát, ao mà đào sâu 5 mét, 10 mét thì trong mùa khô nó sẽ rút nước từ những ao của nông dân xung quanh. Vì vậy, chúng ta cũng không giải quyết được vấn đề thiếu hụt nguồn nước bao nhiêu”, PGS-TS Lê Anh Tuấn dẫn chứng.
Người dân đào ao trữ nước
Về giải pháp, vị chuyên gia này chia sẻ, bang California (Mỹ) cũng thiếu nước trầm trọng, và nước mặn cũng xâm nhập sâu vào đất liền. Họ đã làm nhà máy xử lý nước để đưa tài nguyên này xuống tầng nước ngầm dự trữ. Chi phí làm nhà máy khoảng 1 tỉ USD, có công suất cung cấp nước cho khoảng 2,5 triệu dân.
“Nếu ĐBSCL có khoảng 5 nhà máy giống như vậy, thì ít nhất chúng ta sẽ giải quyết được vấn đề nước sạch cho tất cả người dân sinh sống vùng ven biển. Chúng ta có thuận lợi là có lượng nước để đưa xuống tầng nước ngầm dồi dào hơn bên Mỹ rất nhiều. Về mặt kỹ thuật cho giải pháp này cũng không quá phức tạp, trên thế giới đã có nhiều bài học. Các nước như Úc, Mỹ, châu Âu đã làm rất nhiều”, PGS-TS Lê Anh Tuấn chia sẻ.