Ngay sau khi Hàn Quốc dừng bước từ vòng bảng World Cup 2026, làn sóng phẫn nộ nhanh chóng bùng nổ trên khắp mạng xã hội và truyền thông nước này.
Không chỉ HLV Hong Myung-bo trở thành tâm điểm chỉ trích, sức ép còn lan tới Liên đoàn Bóng đá Hàn Quốc (KFA), buộc cả giới chính trị phải lên tiếng. Tổng thống Lee Jae Myung đã yêu cầu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch điều tra nguyên nhân thất bại, cho rằng đây là hệ quả của những quyết định nhân sự thiếu minh bạch và đặt quan hệ lên trên năng lực.
Ảnh: Reuters
Khi đội tuyển trở về quê nhà, bầu không khí càng cho thấy mức độ giận dữ của dư luận. Thay vì những màn chào đón thường thấy tại sân bay, HLV Hong Myung-bo và các cầu thủ phải trở về dưới sự tăng cường bảo vệ của cảnh sát. Những ngày trước đó, mạng xã hội tràn ngập lời kêu gọi sa thải HLV, nhiều nhà hàng treo biển từ chối phục vụ ông, trong khi các kiến nghị yêu cầu cải tổ toàn diện KFA liên tục thu hút hàng nghìn chữ ký.
Thực tế, đây không phải lần đầu một thất bại trong thể thao tạo ra phản ứng mạnh mẽ đến vậy ở Hàn Quốc. Từ các giải đấu quốc tế, những vụ bạo lực học đường cho tới bê bối của người nổi tiếng, nhiều sự việc thường nhanh chóng vượt ra khỏi phạm vi của một cá nhân để trở thành chủ đề tranh luận, gây làn sóng phẫn nộ gay gắt trên quy mô toàn xã hội.
Điều gì khiến dư luận Hàn Quốc thường phản ứng gay gắt trước những thất bại và sai lầm? Theo các nhà nghiên cứu, câu trả lời không chỉ nằm ở kết quả của một trận đấu, mà còn bắt nguồn từ lịch sử phát triển, văn hóa coi trọng thành tích và những kỳ vọng tập thể đã được hình thành trong nhiều thập kỷ.
Thể thao gắn chặt với lòng tự tôn dân tộc
Trong nghiên cứu Sport Nationalism in South Korea (Tạm dịch: Chủ nghĩa dân tộc trong thể thao ở Hàn Quốc), học giả Masaki Tosa cho rằng chủ nghĩa dân tộc trong thể thao đã được xây dựng trong nhiều thập kỷ tại Hàn Quốc.
Theo Tosa, sau chiến tranh và bước vào quá trình công nghiệp hóa, các thành tích thể thao được xem là biểu tượng cho sự phát triển của quốc gia này. Nhà nước đầu tư mạnh cho thể thao thành tích cao, trong khi truyền thông góp phần biến mỗi chiến thắng trên đấu trường quốc tế dần được gắn với hình ảnh về sức mạnh, sự hiện đại và niềm tự hào dân tộc.
Theo phân tích của Tosa, báo chí Hàn Quốc thường không đưa tin theo cách trung lập mà sử dụng nhiều ngôn ngữ giàu cảm xúc để ca ngợi đội tuyển quốc gia, nhấn mạnh tinh thần đoàn kết và liên tục gắn kết quả thi đấu với hình ảnh đất nước.
Ảnh: Reuters
Qua việc phân tích cách bốn tờ báo thể thao lớn của Hàn Quốc đưa tin về giải World Baseball Classic năm 2009, Tosa nhận thấy truyền thông thường lặp lại một số mô-típ quen thuộc. Chiến thắng được mô tả bằng những cụm từ như “niềm tự hào vô hạn”, “những nhà vô địch thực sự”, “vinh quang của Hàn Quốc”. Các bài báo liên tục nhấn mạnh tinh thần “trở thành một”, khẳng định “cả Đại Hàn Dân Quốc đang dõi theo đội tuyển”. Nhiều bài viết còn sử dụng các ẩn dụ quân sự như “chiến binh”, “chinh phục”, “chiến dịch”, “đại chiến”, biến một trận đấu thể thao thành biểu tượng của cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia.
Theo Tosa, quá trình này khiến người hâm mộ không chỉ cổ vũ cho một đội bóng mà còn đầu tư cảm xúc vào hình ảnh của cả quốc gia. Khi đội tuyển chiến thắng, đó là niềm tự hào chung; nhưng khi thất bại, phản ứng của dư luận cũng trở nên dữ dội hơn bởi kết quả ấy được cảm nhận như một sự tổn hại đến danh dự tập thể.
Đây là một trong những lý do khiến các thất bại của đội tuyển Hàn Quốc tại World Cup, Olympic hay các giải đấu lớn thường nhanh chóng trở thành chủ đề tranh luận trên quy mô toàn xã hội, kéo theo làn sóng chỉ trích nhắm vào cầu thủ, huấn luyện viên hoặc liên đoàn thể thao.
Khi kỳ vọng được đặt ở mức rất cao, thất bại cũng dễ kéo theo phản ứng dữ dội.
Văn hóa “chỉ được thành công”
Không chỉ trong thể thao, xã hội Hàn Quốc từ lâu nổi tiếng với môi trường cạnh tranh khốc liệt trong học tập và việc làm.
Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Chính sách An ninh và Phát triển (ISDP), chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nho giáo, xã hội Hàn Quốc từ lâu hình thành một hệ giá trị trong đó thành công gắn chặt với địa vị xã hội và sự so sánh kéo dài suốt cuộc đời.
Ngay từ nhỏ, trẻ em đã được đánh giá thông qua thành tích học tập, yếu tố quyết định cơ hội vào các trường danh tiếng, đại học hàng đầu và sau đó là việc làm tại các tập đoàn lớn. Báo cáo cho biết thành công trong học tập được xem là một nghĩa vụ mang tính đạo đức, trong khi thất bại không chỉ bị nhìn nhận là sự yếu kém của cá nhân mà còn có thể ảnh hưởng đến danh dự của cả gia đình.
Chính cách nhìn nhận này góp phần hình thành một môi trường xã hội đặc biệt coi trọng thành tích. Dù mô hình này góp phần tạo nên tốc độ phát triển kinh tế ấn tượng, nhưng cũng khiến áp lực thành tích lan rộng sang nhiều lĩnh vực của đời sống.
Khi thành công được xem là tiêu chuẩn để đánh giá giá trị của một con người, thất bại cũng khó được nhìn nhận như một kết quả bình thường. Thay vào đó, nó dễ bị xem là biểu hiện của sự thiếu năng lực, thiếu nỗ lực hoặc không hoàn thành kỳ vọng mà gia đình và xã hội đặt lên cá nhân.
Dù báo cáo tập trung vào lĩnh vực giáo dục, tuy nhiên hệ giá trị này không dừng lại trong trường học mà tiếp tục ảnh hưởng đến các lĩnh vực khác của đời sống xã hội.
Trong thể thao, khi đội tuyển quốc gia được xem là đại diện cho hình ảnh và niềm tự hào của đất nước, áp lực phải chiến thắng cũng trở nên lớn hơn. Thất bại thường không được nhìn nhận đơn thuần là kết quả của một cuộc thi hay một trận đấu, mà có thể bị xem là sự lãng phí cơ hội hoặc làm ảnh hưởng đến hình ảnh tập thể.
Một yếu tố khác thường được nhắc đến là đặc điểm văn hóa tập thể.
Trao đổi với The Guardian, giáo sư tâm lý Keumjoo Kwak thuộc Đại học Quốc gia Seoul cho rằng trong xã hội Hàn Quốc, áp lực đồng thuận của tập thể rất mạnh. Bà nhận định rằng khi một cá nhân trở thành mục tiêu, cả nhóm có thể cùng tham gia cô lập hoặc lên án người đó.
Điều này giúp lý giải vì sao nhiều vụ việc tại Hàn Quốc thường nhanh chóng chuyển thành làn sóng tranh luận hoặc chỉ trích trên quy mô toàn quốc.
Thất bại ở World Cup 2026 là “giọt nước tràn ly”
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn phản ứng dữ dội của người hâm mộ sau World Cup 2026 dưới góc độ văn hóa thành tích hay chủ nghĩa dân tộc trong thể thao thì vẫn chưa đủ.
Theo truyền thông Hàn Quốc, thất bại của đội tuyển lần này còn được xem là “giọt nước tràn ly” sau nhiều năm bất mãn với cách điều hành của Liên đoàn Bóng đá Hàn Quốc (KFA).
Việc Hàn Quốc xếp thứ 34/48 đội, thành tích tệ nhất trong lịch sử các kỳ World Cup của nước này, đã khiến hàng loạt tranh cãi vốn âm ỉ bấy lâu bùng phát trở lại. Theo The Korea Times, tâm điểm chỉ trích không chỉ hướng vào HLV Hong Myung-bo mà còn nhắm đến những vấn đề mang tính hệ thống của KFA, từ quy trình bổ nhiệm thiếu minh bạch đến việc nhiều quyết định quan trọng bị cho là bỏ qua chính Hội đồng Phát triển Đội tuyển Quốc gia, cơ quan có chức năng tư vấn về nhân sự.
Ảnh: Reuters
Thực tế, những tranh cãi đã xuất hiện từ trước World Cup. Năm 2023, KFA bổ nhiệm HLV Jurgen Klinsmann nhưng ông nhanh chóng bị chỉ trích vì phần lớn thời gian sống tại Mỹ thay vì làm việc ở Hàn Quốc. Sau khi đội tuyển dừng bước ở bán kết Asian Cup 2023, Klinsmann bị sa thải và KFA được cho là phải chi khoảng 7 tỷ won để chấm dứt hợp đồng trước thời hạn.
Đến tháng 7/2024, việc bổ nhiệm Hong Myung-bo tiếp tục gây tranh cãi. Theo điều lệ của KFA, HLV trưởng đội tuyển quốc gia phải được Hội đồng Phát triển Đội tuyển Quốc gia đề cử trước khi hội đồng quản trị phê duyệt. Tuy nhiên, nhiều thành viên cho rằng quy trình này đã không được thực hiện đầy đủ. Cựu tuyển thủ Park Joo-ho, người từng tham gia hội đồng, sau đó công khai cho biết nhiều thành viên phản đối việc loại các ứng viên nước ngoài và bản thân ông chỉ biết Hong Myung-bo được bổ nhiệm sau khi quyết định đã được công bố.
Những tranh cãi này nhanh chóng vượt khỏi phạm vi bóng đá. Trong năm 2024, Chủ tịch KFA Chung Mong-gyu hai lần bị Quốc hội Hàn Quốc triệu tập để giải trình về quy trình bổ nhiệm HLV. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng yêu cầu xử lý trách nhiệm đối với ông vì bị cho là can thiệp không phù hợp vào công tác nhân sự, song KFA từ chối thực hiện và đưa vụ việc ra tòa. Đến tháng 4 năm nay, tòa án cấp sơ thẩm ra phán quyết bất lợi cho ông Chung.
Sự bất mãn cũng lan rộng trong cộng đồng người hâm mộ. Ngay ở vòng loại World Cup hồi tháng 9/2024, các cổ động viên đã giăng biểu ngữ “Thời kỳ đen tối của bóng đá Hàn Quốc” và đồng thanh hô vang yêu cầu Chủ tịch Chung Mong-gyu từ chức. Áp lực kéo dài buộc ông sau đó tuyên bố sẽ rời cương vị lãnh đạo KFA sau World Cup 2026, khép lại 13 năm tại vị.
Mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng còn được thể hiện khi ngay cả Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung cũng công khai lên tiếng sau khi đội tuyển bị loại.
Trong bài đăng trên mạng xã hội, ông Lee cho rằng kết quả tại World Cup một lần nữa cho thấy công tác nhân sự có ý nghĩa quyết định đối với thành công của một tổ chức.
“Một lần nữa, điều đó chứng minh rằng công tác nhân sự quyết định tất cả. Khi tư duy ‘người nhà và người ngoài’ được đặt cao hơn năng lực, và một người thiếu năng lực được lựa chọn làm lãnh đạo, kết cục là điều hoàn toàn có thể đoán trước”, Tổng thống Lee viết.
Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung (Ảnh: Reuters)
Ông cho rằng những quyết định bổ nhiệm “thất bại”, không phân định rõ lợi ích công và lợi ích tư, đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích chung vẫn có thể xảy ra vì thiếu cơ chế giám sát, kiểm tra và buộc những người có thẩm quyền bổ nhiệm phải chịu trách nhiệm.
Theo Tổng thống Lee, việc đội tuyển không thể vượt qua vòng bảng không đơn thuần là một thất bại chuyên môn, mà phản ánh những vấn đề trong tổ chức và công tác nhân sự. Ông đã yêu cầu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch điều tra toàn diện vụ việc, làm rõ nguyên nhân dẫn đến thất bại, đồng thời xây dựng các giải pháp nhằm ngăn chặn tình trạng tương tự tái diễn.
Trong khi đó, làn sóng phản đối trong dư luận cũng tiếp tục gia tăng. Một bản kiến nghị yêu cầu bãi nhiệm HLV Hong Myung-bo trên trang web của Quốc hội Hàn Quốc nhanh chóng thu đủ số chữ ký để được đưa vào quy trình xem xét ban đầu. Trên mạng xã hội, nhiều hình ảnh các cửa hàng treo biển từ chối phục vụ HLV Hong cũng lan truyền rộng rãi, cho thấy sự thất vọng của người hâm mộ đã vượt ra ngoài phạm vi của một thất bại trên sân cỏ.