Hộ kinh doanh ‘đuối’ với chi phí đầu vào

Chi phí tăng mạnh, lợi nhuận teo tóp

Sáng 22.4, chị Phương Phạm – phụ trách kinh doanh của một hộ may gia công xuất khẩu – đưa hàng mẫu đến văn phòng đại diện bên mua hàng, trụ sở đặt trên đường Thi Sách (P.Sài Gòn, TP.HCM) cho khách. Chị kể giá gửi xe máy ngay lề đường từ 6.000 đồng trước đây đã lên 10.000 đồng rồi nay lên 12.000 đồng, tức tăng 20% so đầu năm. Tương tự, so với tháng 2, giá bán các nguyên phụ liệu dùng trong sản xuất tăng từ 15 – 60% vì giá nhập khẩu tăng, giá xăng dầu tăng… “Gần 2 tháng qua, ti tỉ thứ đều tăng giá nhưng giá bán thì không thể tăng theo. Đặc biệt, các hợp đồng đã ký từ đầu năm thì không thể điều chỉnh, có chăng tăng thêm phụ phí nhiên liệu, nhưng không đáng kể”, chị Phương Phạm kể và liệt kê một số mặt hàng mua vào tại hộ sản xuất của chị đang tăng giá mạnh.

Chẳng hạn, ống keo ép lụa cho cổ áo vest, trước có giá 1 triệu đồng, nay 1,15 triệu đồng, tương đương tăng 15%; bao bì ni lông từ 40.000 đồng/kg lên 65.000 đồng/kg, tăng hơn 60%; giấy cắt mẫu từ 17.000 đồng/kg lên 28.000 đồng/kg, tăng gần 65%; nút bọc vải từ 550.000 đồng/1.000 chiếc nay lên 750.000 đồng/1.000 chiếc, tăng hơn 36%. “Chúng tôi thuộc hộ kinh doanh đăng ký đóng thuế theo nhóm 3, hóa đơn xuất cho khách hàng đều cộng thêm thuế giá trị gia tăng, trong khi hàng mua vào từ hộ kinh doanh nhóm 2 không có thuế này. Nhóm 3 lại không được trừ 500 triệu đồng/năm khi tính thuế. Trong khi cô thấy đấy, chi phí đầu vào, chi phí tuân thủ tăng quá nhanh, quá cao. Doanh thu 1 tỉ đồng chứ vài tỉ chắc gì đã có lãi. Giờ thu đủ bù chi là tốt lắm rồi”, chị Phương Phạm cho biết.

Với các hộ nhỏ hơn thì càng khó. Bà Cẩm Loan, bán tạp hóa tại P.Tân Hòa (TP.HCM), cho biết ngay cả với doanh thu 1 tỉ đồng/năm, tiệm tạp hóa của bà cũng không có lãi để đóng thuế. “Bán 1 hộp sữa bột cho trẻ nhỏ giá 750.000 đồng, lãi từ nhà nhập khẩu là 50.000 đồng; một thùng bia giá 430.000 đồng, lãi 30.000 đồng. Muốn có lãi 500.000 đồng/ngày, một ngày phải bán 10 hộp sữa, 17 thùng bia. Mà bán lẻ tiệm tạp hóa, ai mua để mà bán 10 hộp sữa hay 17 thùng bia đâu?”, bà Tú thở dài.

Tương tự, bà Nguyễn Thị Lan – hộ sản xuất kinh doanh tại P.An Đông (TP.HCM), cho hay chi phí tuân thủ, chi phí đầu vào ngày càng tăng trong khi lợi nhuận ngày càng teo tóp khiến nhiều hộ kinh doanh “nản vô cùng”. Nếu so với người làm công ăn lương, người kinh doanh tuy ở vị trí làm chủ nhưng thực tế thua xa. Bà nói, luật Thuế thu nhập cá nhân cho mức giảm trừ gia cảnh một người khoảng 15,5 triệu đồng mỗi tháng, trong khi bà bán 1 chiếc quần jeans giá 450.000 đồng, lãi 30.000 đồng. Muốn có lợi nhuận 15,5 triệu đồng/tháng, cửa hàng phải lãi khoảng 517.000 đồng/ngày, tương đương bán 17 chiếc quần jeans.

“Đóng thuế theo kê khai, thuế tăng vọt gấp 5 – 7 lần so với lúc đóng thuế khoán. Đặc biệt, các chi phí tuân thủ tăng mạnh, chẳng hạn như phí hóa đơn, sổ sách kế toán, kê khai, mua bảo hiểm xã hội ngay cả với người làm thời vụ, đầu tư thiết bị số, nhân viên… lên đến hàng chục triệu đồng mỗi tháng và hàng trăm triệu đồng trong một năm. Lợi nhuận chưa bao giờ bị teo tóp và giảm sút như hiện nay. Thế nên, tôi đề xuất ngưỡng doanh thu được miễn thuế cho hộ kinh doanh nên là 3 tỉ đồng và đặc biệt hộ kinh doanh thuộc nhóm 3 cũng bình đẳng như các nhóm khác, được khấu trừ mức doanh thu không đóng thuế (hiện quy định 500 triệu đồng/năm và Bộ Tài chính đề xuất nâng lên 1 tỉ đồng/năm – NV)”, bà Lan kiến nghị.

Thuế thế nào cho phù hợp ?

Trước thực tế trên, đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Thân (đoàn TP.HCM) kiến nghị với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu – 5 tỉ đồng mỗi năm chỉ nên áp dụng một cơ chế thuế đơn giản, thay vì buộc kê khai chi tiết từng giao dịch. Ông cho rằng vấn đề không chỉ là thủ tục, mà là chi phí tuân thủ và rủi ro hộ kinh doanh phải gánh khi kê khai đang quá lớn. Trong khi đó, mong muốn duy nhất của những người kinh doanh là muốn tuân thủ pháp luật với chi phí thấp cùng độ rủi ro thấp nhất. “Cho hộ kinh doanh nộp mức thuế cố định trên doanh thu, nhằm giảm chi phí tuân thủ, đặc biệt giảm áp lực sổ sách kế toán. Để thực hiện việc này, có thể cho hộ kinh doanh tự kê khai mức doanh thu 3 lần, sau đó tính trung bình để lấy mức doanh thu bình quân chuẩn và áp thuế cố định trên mức doanh thu đó”, vị này đề xuất.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội, nêu thực trạng do quá khó khăn, nhiều hộ kinh doanh đã chọn giải pháp đóng cửa. Thế nên, chính sách thu thuế đối với hộ kinh doanh phải tạo điều kiện để hộ, cá nhân yên tâm làm ăn. Phải đặt mục tiêu an sinh xã hội là trên hết, chứ không nên quá nặng về mục tiêu thu thuế. Tiếp cận từ góc độ đó, theo ông Ngân, nên phân cấp cho Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu theo từng giai đoạn, phù hợp với bối cảnh kinh tế – xã hội của đất nước. Không nên mặc định mức doanh thu bao nhiêu vào luật để tính thuế. Tuy vậy, Chính phủ cũng cần có định hướng cụ thể về mức dự kiến để bảo đảm tính minh bạch và khả thi khi thực hiện. 

Căn cứ vào mức giảm trừ gia cảnh của người làm công ăn lương là 15,5 triệu đồng và người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng, PGS-TS Trần Hoàng Ngân đề xuất ngưỡng doanh thu miễn thuế từ 2 – 3 tỉ đồng đối với hộ kinh doanh. “Tôi cho đây là mức phù hợp với thực tế thu nhập của một hộ gia đình hiện nay. Bởi nếu một gia đình có 2 con đang tuổi ăn học, mức khấu trừ gia cảnh là 43,4 triệu đồng/tháng, tương đương 520 triệu đồng/năm. Hộ kinh doanh có doanh thu 3 tỉ đồng/năm, tính mức lợi nhuận 15% (có những lĩnh vực không thể đạt mức lãi này), thu nhập cũng chỉ mới 450 triệu đồng/năm, tương đương 35 – 40 triệu đồng/tháng”, ông giải thích.

Đồng quan điểm, GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (ĐH Kinh tế TP.HCM), chỉ rõ sau hơn 1 quý áp dụng về kê khai, chi phí tuân thủ đối với hộ kinh doanh cho thấy là quá lớn cũng như xác suất rủi ro khá cao. Trong khi đó, xung đột tại Trung Đông, đặc biệt là tình trạng đóng cửa eo biển Hormuz khiến giá cả hàng hóa thế giới biến động nhiều, chi phí năng lượng tăng, áp lực chi phí đầu vào đối với nền kinh tế toàn cầu đáng lo ngại. Bên cạnh đó, năm nay cũng là năm đầu tiên hộ kinh doanh được áp dụng cơ chế thuế mới, chuyển từ thuế khoán sang kê khai. Mọi thứ còn lạ lẫm, tâm lý sợ sai bao trùm dù ngành thuế đã rất nỗ lực hướng dẫn. Thế nên, việc thay đổi một mô hình quản lý, một thói quen kinh doanh trong lúc này phải được tính toán lại một cách thận trọng, phải có khoảng thời gian để thích nghi, thích ứng, nhằm giảm áp lực cho việc làm ăn kinh doanh. 

“Nếu cứ nâng ngưỡng miễn thuế lên cao hơn nữa có thể lại không công bằng với khu vực doanh nghiệp nhỏ. Thế nên, dự thảo nghị định của Bộ Tài chính đề xuất giao cho Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu miễn thuế đối với hộ kinh doanh, tùy vào giai đoạn là cần thiết. Trong bối cảnh giá cả hàng hóa biến động, bất định, khó lường, tôi ủng hộ quan điểm này”, ông Vinh nói và đề nghị thêm: “Nền kinh tế có nhiều loại hình kinh doanh khác nhau với tỷ suất lợi nhuận khác nhau. Nên khi Chính phủ quyết định ngưỡng, cần phân loại theo nhóm sản xuất kinh doanh với tỷ suất lợi nhuận khác nhau, tương ứng với doanh thu…”.