Vì sao doanh nghiệp ‘ngại’ làm nhà ở cho thuê?
Hàng triệu người lao động trung tâm công nghiệp lớn cũng như hàng trăm nghìn lao động trẻ, thu nhập thấp tại các đô thị lớn có nhu cầu nhà ở cho thuê rất lớn.
3 điểm nghẽn lớn khiến ‘cầu nhiều, cung thiếu’
Song, theo ông Ngô Đức Sơn, CEO DRH Holdings, cung nhà cho thuê chính thức, có quản lý, đảm bảo tiêu chuẩn tối thiểu lại không đủ đáp ứng. Phần lớn thị trường cho thuê hiện nay là nhà trọ tự phát, phòng trọ manh mún, thiếu hạ tầng xã hội và không có bất kỳ sự bảo vệ pháp lý nào cho người thuê lẫn người cho thuê.
Dự án nhà ở xã hội tại khu đô thị Việt Hưng (Hà Nội)
Trên thực tế, theo thống kê của Bộ Xây dựng, tính tới nay, số lượng nhà ở xã hội đang cho thuê trên địa bàn cả nước mới chỉ khoảng 42.275 căn. Dù các dự án nhà ở xã hội đang được tăng tốc tại nhiều địa phương, nhưng tỷ lệ nhà ở xã hội cho thuê vẫn rất thấp.
Vậy, đâu là “điểm nghẽn” khiến nhà ở cho thuê chưa phát triển? Từ góc độ doanh nghiệp, theo ông Ngô Đức Sơn, điểm nghẽn lớn nhất là bài toán dòng tiền chưa có lời giải.
Nếu làm nhà để bán chu kỳ vốn chỉ 2 – 3 năm, thu hồi nhanh, dòng tiền rõ ràng. Nhưng nếu làm nhà cho thuê, dòng tiền kéo dài 15 – 20 năm, khấu hao chậm, lợi nhuận mỏng trong giai đoạn đầu. Với lãi suất vay thương mại hiện nay dao động 9 – 11%/năm, không có mô hình tài chính nào của doanh nghiệp tư nhân có thể cân bằng được bài toán này.
Ông Sơn cũng ví dụ, một dự án nhà cho thuê 1.000 căn, tổng mức đầu tư 1.000 tỉ đồng. Với giá thuê thị trường 5 – 6 triệu đồng/căn/tháng, doanh thu năm đạt khoảng 60 – 72 tỉ đồng. Sau khi trừ chi phí vận hành (khoảng 3 – 10%), lợi nhuận hoạt động ròng may ra đạt 40 – 50 tỉ đồng.
“Trong khi đó, lãi vay thương mại cho khoản 700 tỉ đồng đã chiếm 63 – 77 tỉ mỗi năm. Dự án âm dòng tiền ngay từ năm đầu tiên. Không có chủ đầu tư lành mạnh nào dám làm”, ông Sơn nói.
Điểm nghẽn thứ hai là hành lang pháp lý còn nhiều khoảng trống. Luật Kinh doanh bất động sản 2023 và luật Nhà ở 2023 đã có những bước tiến nhất định trong quy định về nhà ở xã hội và điều kiện cho thuê. Song, theo ông Sơn, vẫn có những khoảng trống.
Theo đó, mô hình cho thuê mua (rent-to-own) vốn là cầu nối lý tưởng giữa thuê và sở hữu, lại chưa có khung pháp lý đủ rõ.
“Quyền chuyển đổi từ hợp đồng thuê sang hợp đồng mua diễn ra thế nào? Phần tiền thuê đã trả có được tính vào giá trị mua không? Khi người thuê không còn khả năng tiếp tục, tài sản xử lý ra sao? Tất cả đang là vùng xám”, ông Sơn nêu.
Cạnh đó, cơ chế quản lý tòa nhà cho thuê quy mô lớn, bao gồm quyền và nghĩa vụ của chủ đầu tư, người thuê và cơ quan quản lý, chưa được chuẩn hóa. Khi tranh chấp xảy ra, cả hai phía đều thiếu căn cứ pháp lý rõ ràng để bảo vệ quyền lợi. Điều kiện để chủ đầu tư tư nhân được tiếp cận quỹ đất ưu đãi cho dự án nhà ở cho thuê vẫn còn mơ hồ.
Điểm nghẽn thứ ba là tâm lý sở hữu nhà ở của người dân, tâm lý “an cư lạc nghiệp”, dù chưa đủ ăn đủ mặc nhưng nhiều người vẫn phải vay mượn để cố gắng mua một căn nhà.
Nhà nước và doanh nghiệp, không ai làm được một mình
Giải pháp, theo nhà đầu tư này, là Nhà nước không chỉ kêu gọi doanh nghiệp tham gia, mà phải thiết kế một cơ chế tài chính đặc thù, như gói vay ưu đãi lãi suất 3 – 4%/năm, thời hạn 20 – 25 năm, ân hạn gốc ít nhất 5 năm.
Kinh nghiệm từ Singapore với mô hình HDB, hay Nhật Bản với UR Rental Housing, đều cho thấy một điểm chung là Nhà nước không bao cấp sản phẩm, mà “bao cấp” chi phí vốn.
“Thị trường nhà cho thuê Việt Nam không thiếu nhu cầu, mà thiếu hệ thống đỡ cho nhu cầu đó trở thành hiện thực. Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước sẽ là viên gạch đầu tiên để xây dựng nên hệ thống này. Bài toán là của cả Nhà nước lẫn doanh nghiệp, không ai làm được một mình”, ông Ngô Đức Sơn nhấn mạnh.
Kinh nghiệm các nước cho thấy cần hỗ trợ chính sách rất lớn nếu muốn phát triển nhà ở cho thuê
Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh, đầu năm 2026, Bộ Xây dựng đã có văn bản đề nghị các địa phương rà soát, xác định nhu cầu thuê nhà ở trên địa bàn, đồng thời đề xuất chỉ tiêu phát triển nhà ở do Quỹ nhà ở địa phương đầu tư, tạo lập để cho thuê năm 2026 và các năm tiếp theo giai đoạn 2027 – 2030.
Thời gian tới, Bộ Xây dựng cho biết sẽ tập trung đôn đốc, thúc đẩy việc phát triển nhà ở xã hội tại các địa phương, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam để hoàn thành chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội năm 2026 và các năm tiếp theo.
Đồng thời, hoàn thành việc thành lập mới, giao quỹ tài chính hiện có trên địa bàn để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Quỹ nhà ở địa phương đối với 21 địa phương chưa hoàn thành. Rà soát quy hoạch, bố trí dành quỹ đất đã giải phóng mặt bằng, tại các vị trí thuận lợi, kết nối đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội để giao các quỹ nhà ở đầu tư xây dựng, tạo lập, quản lý vận hành quỹ nhà ở để cho thuê.